Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số – vai trò của Liên hiệp Hội Việt Nam

Tọa đàm nhân Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam 18/5 nhấn mạnh yêu cầu đưa tri thức, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực trung tâm cho phát triển đất nước.

Sáng 18/5 tại Hà Nội, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam tổ chức tọa đàm với chủ đề “Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số – vai trò của Liên hiệp Hội Việt Nam trong kiến tạo mô hình tăng trưởng mới”. Chương trình được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến, kết nối với các Liên hiệp Hội địa phương trên cả nước.

Sự kiện diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây được xem là thời điểm quan trọng để cộng đồng trí thức khoa học và công nghệ xác định rõ hơn vai trò của mình trong tiến trình xây dựng mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức, năng suất và năng lực công nghệ quốc gia.

Phát biểu tại tọa đàm, TSKH. Phan Xuân Dũng, Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam, cho biết hệ thống Liên hiệp Hội hiện có 126 hội thành viên, gồm 92 hội ngành toàn quốc, 34 Liên hiệp Hội tỉnh, thành phố và 575 tổ chức khoa học và công nghệ. Toàn hệ thống tập hợp khoảng 3,7 triệu hội viên, trong đó có 2,2 triệu trí thức, chiếm 32,5% tổng số trí thức cả nước.

Theo Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam, vị thế đổi mới sáng tạo của Việt Nam tiếp tục có bước tiến đáng ghi nhận khi Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu năm 2025 xếp Việt Nam ở vị trí 44 trong số 139 quốc gia và nền kinh tế. Kết quả này cho thấy dư địa phát triển của Việt Nam còn lớn, song cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực tổ chức, huy động và sử dụng hiệu quả nguồn lực trí thức.

Tại tọa đàm, các tham luận tập trung làm rõ nội hàm của mô hình tăng trưởng mới. TS. Bùi Thanh Tùng, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố Hải Phòng, cho rằng Việt Nam cần chuyển từ mô hình dựa nhiều vào tài nguyên, lao động giá rẻ sang mô hình dựa trên kinh tế tri thức, kinh tế tuần hoàn, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Ông nhấn mạnh năm nhóm đột phá gắn với Nghị quyết 57-NQ/TW, gồm xác lập dữ liệu và công nghệ lõi như trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật, bán dẫn là nguồn lực phát triển mới; tạo cơ chế chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học; tăng đầu tư cho nghiên cứu và phát triển; xây dựng doanh nghiệp công nghệ số có năng lực cạnh tranh quốc tế; đồng thời nâng cao năng lực số quốc gia thông qua hạ tầng 5G và các chỉ tiêu cạnh tranh số.

Từ góc độ tổ chức hội, TS. Bùi Thanh Tùng cho rằng Liên hiệp Hội Việt Nam cần giữ vai trò cầu nối chiến lược giữa Nhà nước, giới khoa học, doanh nghiệp và xã hội. Vai trò này không chỉ dừng ở tập hợp đội ngũ trí thức mà còn phải thể hiện rõ trong tư vấn, phản biện chính sách, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, hỗ trợ đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế xanh.

Một nội dung được nhiều đại biểu nhấn mạnh là yêu cầu tháo gỡ điểm nghẽn thể chế. Đại diện Hội Truyền thông số Việt Nam cho biết hội đã tham gia góp ý, xây dựng nhiều văn bản quan trọng liên quan đến trí tuệ nhân tạo, công nghiệp công nghệ số, chuyển đổi số, dữ liệu, bảo vệ dữ liệu cá nhân và thương mại điện tử. Tuy nhiên, một số thủ tục hành chính hiện vẫn kéo dài, đặc biệt trong hoạt động hợp tác quốc tế về khoa học và công nghệ.

Bên cạnh thể chế, bài toán trẻ hóa đội ngũ trí thức cũng được đặt ra. Các ý kiến cho rằng nhiều chuyên gia trong các lĩnh vực công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, an toàn thông tin và bán dẫn hiện thuộc thế hệ rất trẻ. Do đó, Liên hiệp Hội Việt Nam cần có cơ chế kết nối thực chất hơn với đội ngũ chuyên gia trẻ, nhà khoa học trong doanh nghiệp, sinh viên và các câu lạc bộ khoa học công nghệ chuyên ngành.

Ở góc nhìn doanh nghiệp, TS. Lê Anh Hưng, Viện trưởng Viện Khoa học và Đổi mới Sáng tạo, cho rằng hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp cần đi vào thực chất hơn. Việt Nam hiện có khoảng 1,02 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, trong đó hơn 97% là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Khu vực này đóng góp khoảng 45% GDP và tạo việc làm cho hơn 16 triệu lao động, nhưng vẫn gặp nhiều khó khăn trong cải thiện năng suất và triển khai chuyển đổi số.

Theo các chuyên gia, vấn đề lớn của nhiều doanh nghiệp không chỉ nằm ở vốn hay công nghệ, mà còn ở việc thiếu lộ trình hành động cụ thể. Nhiều doanh nghiệp chưa xác định được điểm bắt đầu, chưa biết ưu tiên nguồn lực và chưa có cơ chế đo lường hiệu quả chuyển đổi số. Vì vậy, Liên hiệp Hội Việt Nam được kỳ vọng đóng vai trò điều phối, kết nối chuyên gia, chính sách, giải pháp công nghệ và nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp.

Phiên thảo luận cũng thống nhất một số định hướng lớn cho giai đoạn tới. Trước hết, Liên hiệp Hội Việt Nam cần chủ động tham gia hoàn thiện chính sách, đặc biệt với những quy định còn gây khó khăn cho hoạt động khoa học, công nghệ và hợp tác quốc tế. Thứ hai, hệ thống hội cần mở rộng không gian tham gia cho trí thức trẻ và chuyên gia công nghệ mới. Thứ ba, bản thân Liên hiệp Hội cần đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý, điều hành và kết nối toàn hệ thống.

Tọa đàm cho thấy vai trò của Liên hiệp Hội Việt Nam trong giai đoạn mới không chỉ là tập hợp đội ngũ trí thức, mà còn là thúc đẩy tri thức đi vào chính sách, doanh nghiệp và đời sống. Trong bối cảnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành trụ cột phát triển, việc phát huy nguồn lực trí thức được xem là điều kiện quan trọng để Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh và tiến tới mô hình tăng trưởng bền vững hơn.